Get Adobe Flash player

Nasza Parafia

Erygowana ok. 1493 r., prawdopodobnie przez bpa Macieja ze Starej Łomży. Fundatorem był król Jan Olbracht. Od 1525 r. była pod zarządem kolegium wikariuszy chełmskiej kapituły katedralnej. Biblioteka parafialna  istniała do 1968 r., potem uległa dewastacji.

Są 2 cmentarze grzebalne: jeden od dość dawna, drugi od 1965 r.

Archiwum przechowuje księgi metrykalne i dokumenty od XIX w.

Cztery kapliczki wokół kościoła.


Kościół w Płonce istniał już około 1430 r. Parafia została erygowana około 1493r., prze bp. Macieja z Łomży.

Fundatorem był król Jan Olbracht.  W 1525 r. bp. Jakub z Buczacza za zgodą króla Zygmunta Starego przekazał par.

W zarząd kolegium wikariuszy chełmskiej Kapituły katedralnej. W ciągu wieków w Płonce odłączono kilka miejscowości na rzecz sąsiednich par. w Gorzkowie ( Suszeń(, Żółkiewce( Gany) i Nieliszu( Gruszka, Nawóz, Staw, Średnie i Ujazdów).

W 1988  wydzielono z Płonki nowa par. w Rudniku.

W okresie przynależności do diecezji chełmskiej i już w granicach nowej diecezji lubelskiej do połowy XIX w. par. wchodziła w skład dekanatu turobińskiego, a później- czasowo- należała do dekanatu krasnostawskiego.

Pierwsza świątynia istniała tu już około 1430 r., odbudowa zniszczonego kościoła nastąpiła w 1626 r.

Na początku XVIII w. wzniesiono nowy.

Kościół obecnie istniejący wybudowano około 1793 r., p.w. Narodzenia NMP. Był on wielokrotnie remontowany w XIX i XX w.

Kościół drewniany, jednonawowy, oszalowany, na podmurowaniu z cegły, przy prezbiterium 2 zakrystie, nad nawą wieżyczka na sygnaturkę, podłoga drewniana,, sufit płaski, wnętrze wyposażone w ołtarze drewniane, neobarokowe( zawierają pewne elementy z XVIII w) i inne, zabytkowe już elementy.

Miejscowości należące do parafii Płonka: Kaszuby, Maszów kol., Międzylesie kol, Mościska w. I kol., Płonka w. I kol., Płonka Zachodnia, Wschodnia, Podleśna, Równianki, Wierzbica w. I kol.



Płonka jest to miejscowość obecnie położona w powiecie krasnostawskim, w gminie Rudnik

Znajduje się ona na południowo-wschodnim skraju gminy, w obrębie Wyniosłości Giełczewskiej.

Powiat krasnostawski został utworzony w końcu XIV wieku jako jednostka administracyjna wchodząca w skład ziemi chełmskiej, włączonej w 1387 roku przez Władysława Jagiełłę do Korony.

W 1434 roku powiat wraz z ziemią chełmską znalazł się w granicach utworzonego wówczas województwa ruskiego ze stolicą we Lwowie.

W 1564 roku w granicach powiatu znajdowało się starostwo krasnostawskie, wsie szlacheckie oraz prywatny powiat szczebrzeski.  

Starostwo krasnostawskie nie stanowiło zwartego kompleksu: „(…) oprócz dzielnicy jądrowej zaliczały się do niego dwie drobniejsze dzierżawy- Tarnogóra i Płonka”.

W skład starostwa krasnostawskiego wchodziły wsie: Niemienice, Białka, Hruszów, Niedziałowice, Małochwiej, Latyczów, Dobryniów, Wola Stężycka, Siennica, Lipie, Wyczółki, Zażółkiew.





Pierwsza wzmianka o miejscowości Płonka pochodzi z roku 1359, kiedy rozgraniczono ziemię chełmską i lubelską. Płonka była wówczas wsią królewską.

W końcu XIV wieku te tereny stały się częścią Królestwa Polskiego.

W pierwszej połowie XV wieku, prawdopodobnie już w 1422 roku wieś była lokowana na prawie niemieckim.

W 1429 roku król Władysław Jagiełło nadał sołectwo w tej wsi Stanisławowi Ebermutowi, któro liczyło 12 łanów ziemi. Stanisław z Winiar Ebermuth był zaufanym króla Władysława Jagiełły.

Miał tytuł cześnika kaliskiego z czasem został też podczaszym kaliskim.

Kolejny król Władysław Warneńczyk darzył zaufaniem tego rycerza i również od niego otrzymał sołectwo w Płonce i być może tą wieś
w dzierżawę.

W rękach jego potomków sołectwo było do około 1516 roku.

Kiedy ostatni z Ebermuthów zmarł bezdzietnie na początku XVI wieku król Zygmunt Stary przekazał Płonkę w dzierżawę Feliksowi z Zamościa.

Wielkość samego sołectwa świadczy o bogactwie wsi.

Istniała tam również parafia łacińska, ponieważ wspomina się o łanach plebańskich. Pierwszym znanym plebanem w 1434 roku był Wojciech z Bystrzejowic.



Około 1520 roku wójtostwo otrzymał Mikołaj Zamojski, brat Feliksa. Według rejestru poborowego z 1564 roku we wsi było 7 i ¾ łana użytków, 9 zagrodników z ziemią, 2 komorników i 2 rzemieślników.

Przed rokiem 1560 wieś była w dzierżawie Mikołaja Bogusza, starosty krasnostawskiego.

Doszedł on do porozumienia z królem, że w zamian za siennickie wójtostwo weźmie w dzierżawę Płonkę: „Ta wieś Płonka
i jest oddzielona od starostwa krasnostawskiego zamianą z nieboszczykiem panem Bogussem, starosta nigdy krasnostawskim, za wójtostwo we wsi królewskiej Sienniczi, jako wyżej tamże stoi”.

Król zgodził się na to, ale sejm unieważnił tę transakcję i Płonkę włączono ponownie do starostwa krasnostawskiego.

W czasie lustracji status tej wsi nie był do końca określony, ale lustratorzy traktując ją jako wieś królewską dopisali ją do rejestru.

Według lustracji z 1565 roku w miejscowości Płonka było 13 kmieci i 11 zagrodników na półłankach, którzy nie użytkowali całych działów.

Ponadto we wsi istniały: karczma, folwark, dwór, młyn i dwa stawy.

Kilka lat później podczas kolejnej lustracji w roku 1661- 1665 było w Płonce 16 poddanych.

Znajdowały się tam  dwa stawy, karczma i folwark.






Do 1795 roku wsią królewską Płonka zarządzał starosta krasnostawski.

Niemal do końca XVIII wieku Płonka wchodziła w skład starostwa krasnostawskiego.

Według Regestru Diecezjów Czaykowskiego w latach osiemdziesiątych XVIII wieku zarządcą był Stamirowski starosta krasnostawski.  

Kolejnym i ostatnim starostą był Kazimierz Krasiński.

W 1795 roku wraz z upadkiem I Rzeczpospolitej dawne dobra królewskie stały się dobrem państwowym kolejnych rządów w Polsce.

W latach 1795-1809 był to rząd Cesarstwa Austrii.

W latach 1809-1815 rząd Księstwa Warszawskiego, a następnie rząd Królestwa Polskiego.

Wsią zarządzała wtedy Komisja Skarbu Królestwa Polskiego, która to dzierżawiła tą wieś różnym osobom. W 1831 roku dzierżawcą Płonki był płk Władysław Rzochowski.

Według spisu z 1827 roku we wsi Płonka było 38 domów i 307 mieszkańców.

Dzierżawcy dóbr Płonka wybudowali dwór, założyli też browar.

Oprócz browaru pod koniec XIX wieku powstała też cegielnia i młyn wodny.

W 1885 roku wieś liczyła 1707 mórg ziemi w tym ziemia orna, łąki, pastwiska, lasy i nieużytki oraz 64 domy, 7 budynków murowanych i 25 drewnianych. Według spisu z 1921 wieś liczyła 124 domy i 862 mieszkańców.



W skład obszaru parafii Płonka w XIX wieku wchodziły następujące miejscowości: Kuszaby, Maszów, Majdan Maszowski, Mościska, Płonka, Równianki, Rudnik, Majdan Rudnicki, Wierzbica, Suche Lipie.

W metrykach parafialnych w latach 1829 pojawia się miejscowość Majdan Łuczycki, a w  1838 pojawiają się takie miejscowości jak Majdan Potasznia i Majdan Suszeń.






Kuszaby.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1484 roku.

Nazwa wsi wywodzi się  prawdopodobnie od Jana Kubacza.

Według rejestru poborowego z 1564 roku Piotr Wierzbicki posiadał tu 1 i ½ łana użytków i 2 zagrodników bez ziemi, Jan sędzia gracki 1 łan, Albert i Andrzej Dzdzaniscy 1 łan i Mikołaj Niezabitowski ½ łana.

W XVII wieku wieś weszła w skład dóbr Wierzbica, w posiadanie Wierzbickich.

W 1832 roku dobra te należały do Seweryna Głogowskiego, następnie do Karola Singera i Aleksandra i Rozalii Lisenbartów.

W 1843 roku wieś odziedziczył Henryk Umieniecki.

W XIX wieku wieś jako włościańska liczyła 17 domów i 388 mórg ziemi.






Maszów.

Wieś położona jest w centralnej części gminy w obrębie Padołu Zamojskiego.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1564 roku, wówczas ziemię w tej miejscowości posiadali: Jan Piasecki, Urszula Maszowska Liczkowa, Zygmunt Maszowski, Marek, Piotr i Kaspar Peczkowie, Stanisław Trojan, Stanisław Kwilecki i Stanisław Maszowski.

W 1645 roku istniał dwór w Maszowie.

W XIX wieku wyodrębniły się 3 majątki z folwarkami i siedzibami właścicieli: Maszów Średni, Maszów Mały i Maszów Szlachta.

W 1827 roku w skład wsi wchodziły 38 domy i 307 mórg ziemi.




Mościska.

Wieś znajduje sie w środkowej części gminy Rudnik, w obrębie Wyniosłości Giełczewskiej.

Pierwsza wzmianka o wsi Mościska pochodzi z 1427 roku, kiedy należała ona do Gniewosza z Kleszczowa, zaś w 1464 roku do jego syna Łazarza.

W 1578 roku istniały tam trzy części szlacheckie: Jana Wierzbickiego, Bartłomieja Kłopotowskiego i Włodka, ogółem 3 łany gruntów.  

Spis z 1827 roku notował wieś w powiecie krasnostawskim i parafii Płonka, która liczyła 31 domów i 194 mieszkańców.



Równianki.

Pierwszy raz miejscowość była notowana w 1510 roku.

W 1564 roku Paweł i Piotr Rogowscy posiadali tu 2 łany użytków.

Prawdopodobnie w wieku XVII i XVIII wieś znikła i pojawiła się dopiero w XIX wieku.

W 1871 roku folwark został oddzielony od dóbr Wierzbica. Liczył 548 mórg ziemi i 15 budynków drewnianych.





Rudnik.

Miejscowość położona jest w środkowej części gminy, obecnie jest jej siedzibą.

Wieś wzmiankowana była już w XV wieku.

Pierwsze informacje pochodzą z roku 1457.

Wieś dzieliła się na kilka różnej wielkości części.

Największa z nich stanowiła własność królewską i wchodziła do dóbr ziemskich starostwa krasnostawskiego.

Rejestr poborowy z 1564 roku w części szlacheckiej mówi  aż o 10 działach o powierzchni 8,25 łana gruntów.

Lustracja z 1564-1565 roku wykazuje w części królewskiej zwanej Rudniczkiem 4 kmieci na półłankach i 2 rzemieślników.  

Według spisu z roku 1827 wieś liczyła 75 domów i 414 mieszkańców.





Wierzbica.

Wieś położona jest w zachodniej części gminy.

W pierwszej połowie XV wieku Jan Łubek wraz z ręką Anny Żółkiewskiej otrzymał wieś Wierzbice.

Ponadto pewną część posiadał tu Stanisław Żółkiewski, wojewoda bełski, ojciec słynnego hetmana.

Według rejestru poborowego z 1564 roku wraz z Różkami i częścią Żółkiewki wieś liczyła 18 łanów użytków.

Wierzbica w 1827 roku liczyła 59 domów i 322 mieszkańców.





Suche Lipie.

Miejscowość znajduje się w północno-zachodnim skraju gminy Rudnik.

Pierwsza wzmianka o Suchym Lipiu pochodzi z 1493 roku.

Według rejestru poborowego w 1564 roku było tu 5 łanów użytków.

Pod koniec XVIII wieku dobra Suche Lipie  były bardzo rozdrobnione.

Scalił je Dionizy Horecki. Spis z 1827 roku odnotowuje tu 28 domów i 139 mieszkańców.







Historia kościoła parafialnego.


Pierwsze polskie drewniane kościoły, które zaczęto budować zapewne po wprowadzeniu wiary chrześcijańskiej, nie zachowały się.

Można jedynie przypuszczać, że były budowlami bardzo prostymi, o formach stanowiących przeniesienie na nasz teren zachodnioeuropejskich wzorców.

W XIV wieku na terenie dzisiejszej Zamojszczyzny gdzie znajduje się parafia Płonka było jedynie 7 kościołów, w wieku XV było ich już 32.

W 1772 roku na tym obszarze funkcjonowało 38 kościołów drewnianych.

Obecnie na Zamojszczyźnie istnieje 26 rzymskokatolickich kościołów drewnianych.

Jednym z nich jest kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Płonce.


Wieś Płonka wymieniona jest w 1359 roku w akcie granicznym chełmska-lubelskim.

W roku 1422 następuje lokacja na prawie niemieckim.

Można przypuszczać, że parafia i kościół zostały erygowane wraz z nadaniem wsi prawa niemieckiego w 1422 roku, ponieważ w 1429 roku wymieniane są łany plebańskie, które musiały być wyznaczone już przy lokacji.

Na tej podstawie można przypuszczać, że kościół parafialny istniał już w tym roku.

Idąc dalej można wnioskować, że parafia ta powstała z inicjatywy Jana Biskupca, który w latach 1417- 1452 był biskupem chełmskim i podczas swojej posługi znacząco przyczynił się do rozbudowy sieci parafialnej.

W 1434 roku wymieniony jest po raz pierwszy pleban z Płonki Wojciech z Bystrzejowic.

W 1525 roku parafia została inkorporowana do katedry chełmskiej
w Krasnymstawie.


W 1602 roku kościół, najprawdopodobniej pierwotny, był już w ruinie.

Odbudowany został w 1626 roku.

Sto lat później kościół był ponownie zniszczony.

W 1715 zbierane były materiały na nową świątynie, która wybudowana została w 1728 roku.

Nie przetrwała ona jednak długo gdyż w 1779 podjęto decyzje o wybudowaniu nowego kościoła: „Kościół drewniany, nowo z jałmużny, jeszcze nie wykończony.

Ma kruchtę, zakrystie i skarbiec, podłogę z drewna a prezbiterium z cegły.”

Budowę kościoła zakończono w 1798 roku.



Kościół restaurowany był w kolejnych latach.

W Aktach Centralnych Władz Wyznaniowych w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie znajduje się projekt jednej z restauracji kościoła: „Dozór Kościoła parafialnego w Płonce po wspólnym naradzeniu się z Budowniczym Obwodowym uznał, że Kościół ten nie potrzebuje tak wielkiey reparacyi iaka dawniey zatwierdzona była, albowiem Kościół wspomniany przez dawność uległ zniszczeniu iuż tak wielkiemu że żadna reperacya długszey iego długości zapewnić nie może i że za niezbyt długiem przeciągiem czasu wypadnie potrzeba postawienia nowego Kościoła, dlatego ustalono tylko tymczasową teraz konieczną Reperacyą.”

Kościół restaurowano w 1844 roku.

Wtedy też postawiano dzwonnice i ogrodzenie cmentarza przykościelnego.



Kolejnych remontów dokonywano w następujących latach: 1873, 1882 (gruntowny), 1902-1907, 1926 (oszalowany), 1953-1960.

Kościół usytuowany jest w centrum wsi a wokół niego rosną stare lipy.

Na już nie istniejącym cmentarzu przykościelnym stoi dzwonnica.

Po raz pierwszy wzniesiona była w 1793 roku, niestety nie zachowała się.

Obecna, wzniesiona w 1844 roku, jest drewniana, oszalowana, o konstrukcji słupowej.

Przy kościele znajdują się również  dwa nagrobki kamienne oraz kapliczki z 1973 roku. 





Obecny kościół parafialny jest konstrukcji zrębowej, na nowym podmurowaniu z cegły, dach jest dwuspadowy pokryty blachą.

Kościół ma prostokątną nawę z kwadratową kruchtą od frontu, prezbiterium jest nieco wyższe, zamknięte trójbocznie, a przy nim po dwóch stronach znajdują się zakrystie.

Okna i drzwi kościoła parafialnego są prostokątne.

Wewnątrz znajduje się chór muzyczny wsparty na dwóch słupach.

Ołtarze w kościele są neobarokowe ze starszymi fragmentami.

Ołtarz główny pochodzi z pierwszej ćwierci XVIII wieku.

Znajdują się na nim niezidentyfikowane rzeźby świętych: niewiasty i zakonnika po bokach, oraz aniołków i Ducha Świętego
w zwieńczeniu.

W środkowej części znajduje się krucyfiks z połowy XVIII wieku z postaciami namalowanymi na desce: Matki Boskiej, Świętego Jana i Marii Magdaleny.

W świątyni znajduje się też rokokowa ambona, chrzcielnica z ok. 1740 roku, marmurowa kropielnica z XVIII wieku i konfesjonał barokowy z XVIII wieku.






1.  Historia cmentarza parafialnego.



Przykościelny cmentarz grzebalny w Płonce funkcjonował do XIX wieku.

Położony był w centrum wsi, wokół kościoła.

Ulokowanie cmentarza przy kościele zgodne było z panującym zwyczajem.

W późniejszym okresie założono nowy cmentarz, przy drodze do Żółkiewki, który funkcjonuje do dzisiaj.

Cmentarz przykościelny był w kształcie czworoboku o powierzchni 0,25 ha.

Do dziś w  narożnikach terenu przykościelnego znajdują się cztery kapliczki z 1973 roku.


W południowej części cmentarza stał kościół, a w północnej drewniana dzwonnica.

Na cmentarzu zachowały się dwa kamienne nagrobki.

Pierwszy z nich to postument zwieńczony gzymsem z napisem: Bogumiła z Pieglowskich Dydyńska, zm. 26. VII. 1821 r.

Drugi to kamienny obelisk z gzymsem i z tablicą: Tomasz Wasiutyński, starosta sokołowski zm. 9. I. 1798 r.

Ponadto na terenie cmentarza znaleziono też tablicę z napisem: „A.D 1618.”

Na obrzeżu cmentarza rosną drzewa: lipy, jesiony świerki modrzewie i kasztanowce.



Cmentarz grzebalny został założony jako kontynuacja cmentarza przy kościele, na początki XIX wieku.

Położony jest 650 metrów na północny-zachód od kościoła, przy drodze do Żółkiewki.

Najstarszy nagrobek pochodzi z 1822 roku.

Cmentarz składa się z dwóch części. Starszej o powierzchni 1,4 ha ( po południowej stronie drogi) i młodszej o powierzchni 0,45 ha ( po północnej stronie drogi), założonej w 1965 roku.




Na cmentarzu zachowało się około 40 kamiennych i żeliwnych nagrobków sprzed 1945 roku. Wśród nich 7 nagrobków z pierwszej połowy XIX wieku i 12 z drugiej połowy XIX wieku.

Nagrobki z pierwszej połowy XIX wieku to m. in. : postument z płytą nagrobną: Paulina Chrząstowska zm. 1822 r., obelisk: Michał Linsenbarth zm. 1837 r., nadstawka: Teofila z Sierakowskich Rzuchowska zm. 1828 r.

Pozostałe nagrobki mają postać krzyży na postumentach, obelisków, kolumn, kopców kamieni.




Zachowało się też wiele krzyży drewnianych z pierwszej połowy XX wieku oraz krzyży metalowych z lat 40-50-tych.

Charakterystyczny jest też głaz narzutowy dość dużych rozmiarów zwieńczony metalowym krzyżem: Maurycy Władysław Trąbczyński zm. 1904 r.

Na cmentarzu znajdują się też groby osób zasłużonych w walce o Polskę m. in. Walentego Żuchowskiego, byłego majora Wojsk Polskich, majora Michała Mareckiego czy poruczników Augustyna Ziółkowskiego i Mieczkowskiego oraz sześciu żołnierzy poległych w walce z wojskami carskimi 26 stycznia 1864 roku.

Na cmentarzu rosną liczne drzewa przede wszystkim brzozy i lipy.







1.  Ruch naturalny w parafii  pod wezwaniem Narodzenia N. M. P.  w Płonce.


Parafialne księgi metrykalne ślubów, chrztów i zgonów stanowią podstawowe źródło informacji w odtwarzaniu ruchu naturalnego.

Ruch naturalny ludności to fakty zawierania związków małżeńskich, rozwodzenia się, urodzeń i zgonów powodujące zmiany w stanie liczebnym i strukturze ludności według płci, wieku i stanu cywilnego.

Chcąc poznać sposób przeobrażania się ludności należy ustalić rozmiary i ewolucje trzech współzależnych elementów: liczby małżeństw, rozrodczości i umieralności wyrażanych odpowiednimi współczynnikami ślubów, urodzeń i zgonów.



Ruch naturalny zależy też od sytuacji żywnościowej, klęsk elementarnych i zjawisk przyrodniczych, a także od stopnia kulturowego danego społeczeństwa czyli takich czynników jak stan higieny, opieka lekarska i socjalna.

W ciągu badanego okresu, czyli w latach 1811-1850, dla ludności parafii Płonka zanotowano 3619 urodzeń, 2935 zgonów i 901 małżeństw.

Różnica między sumą urodzeń i zgonów wynosi 756 pozycji.

Największa liczba urodzeń, czyli 128 aktów,  przypada na rok 1833, zaś najmniejsza na rok 1837, w którym zanotowano 55 aktów.

Największą liczbę zgonów zapisano w roku 1827 i było ich 145, zaś najmniejszą w roku 1823 bo tylko 37 aktów.

W latach 1812, 1813, 1814, 1827, 1830, 1831, 1832, 1837, 1841 liczba zgonów przewyższała liczbę urodzeń.

Największą liczbę małżeństw zawarto w 1842 i było ich 46, najmniejsza liczba aktów małżeństwa czyli 4 przypada na rok 1812.


Oceniając badane zjawisko należy posłużyć się liczbami względnymi, przeciętnych chrztów, ślubów i zgonów.

W latach 1811-1850 w parafii Płonka chrzczono przeciętnie 95 dzieci rocznie, związek małżeński zawarło 23 pary rocznie, a umarło 75 osób rocznie.

Przyrost naturalny to różnica pomiędzy liczbą urodzeń i zgonów.

Ujemny przyrost naturalny wystąpił w parafii Płonka w latach 1812-1814, 1827, 1830-1832, 1837, 1841 i 1848. W pozostałych latach przyrost naturalny był dodatni.



Niska umieralność w parafii Płonka w latach 1811-1850, nie przewyższająca urodzeń spowodowała, że przyrost naturalny w badanym okresie był dodatni.

Liczony dla całej parafii wyniósł 684.

Aby określić sposób przeobrażania się ludności i jej model należy ustalić rozmiary trzech współzależnych elementów: liczby małżeństw, rozrodczości i umieralności, wyrażanych odpowiednimi współczynnikami.

Wstępna obserwacja średnich pięcioletnich odzwierciedla niekompletność rejestracji metrykalnej w parafii Płonka.

Uwagę przyciąga duża rozbieżność między krzywą chrztów i zgonów, która wskazywałaby na dość wysoki wzrost liczby ludności. \

Jednak nie można tego zauważyć zarówno na krzywej chrztów, ani na krzywej ślubów.

Spadki liczby chrztów i wzrosty liczby zgonów w dużej mierze spowodowane są klęskami elementarnymi jakie dotknięty parafie Płonka  w pierwszej połowie XIX wieku.



Za najbardziej wiarygodną uchodzi rejestracja ślubów, zaś za najmniej rzetelną uważa się rejestracje zgonów.

Za kryterium poprawności rejestracji uznawano wskaźnik Ch/Ś, który powinien być na poziomie 5.

Ostatnie badania mówią, że wskaźnik ten dla parafii wiejskich, jaką była parafia Płonka, powinien być na poziomie 4,5.

Zdaniem C. Kuklo, w czasach wysokiej umieralności i niskiego przyrostu naturalnego, wartość wskaźnika określającego liczbę urodzeń w stosunku do liczby zgonów powinna wynosić ok. 1 lub niewiele tą wartość przekraczać.


Analizując wskaźniki w parafii Płonka stwierdzić można, że nie dyskwalifikują one wiarygodności metryk parafialnych.

Pewne odstępstwa bowiem spowodowane mogły być zdarzeniami losowymi, klęskami elementarnymi bądź specyfiką lokalnej społeczności.

Okresem słabszej rejestracji był lata 1831-1840 gdzie wskaźnik spada poniżej 3.

W miarę rzetelnie księgi urodzeń i ślubów prowadzone były do lat 30 XIX wieku.

Analizując wskaźniki Ch/Z zauważyć można, że w całym badanym okresie oscylują one w okolicach 1.



Ludność okolicznych wsi wchodzących w skład parafii Płonka przez cały badanych okres 1811-1850 przekraczała liczbę 1500 mieszkańców.

Najwyższa liczba parafian była w latach 1835 i 1837-1839, kiedy to przekroczyła liczbę 2000.

Najmniej mieszkańców parafia ta liczyła w początkowych latach branych do badań.

Najniższą liczbą jest 1545 osób w roku 1836, zaś najwięcej parafian było w latach 1835, 1838 i 1839 aż 2028 osób.



Po Soborze trydenckim w 1553 roku polskie synody nakazywały przestrzegania przepisów prawnych przy zawieraniu związków małżeńskich.

Miało to na celu zakończenie zawierania małżeństw tajnych i nie zgodnych z prawem.

Ważność małżeństw opierała się na błogosławieństwie proboszcza w obecności dwóch świadków, po uprzednim trzykrotnym wygłoszeniu zapowiedzi.

Ślub stał się wydarzeniem jawnym, a w każdej chwili można było go udowodnić przez dokumenty.

Taką rolę spełniały metrykalne księgi zapisów ślubów, gdzie proboszcz spisywał dokładne dane o zawartym małżeństwie.

Stały się one dowodem legalności związku i zrodzonego z niego potomstwa. Ten ze ślubów który nie został zanotowany w księdze libri copulatorum mógł zostać uznany za nieważny.


Kościół katolicki nie uznawał rozwodów, o ile nie zachodziły żadne z przeszkód zrywających związek uznanych przez Sobór trydencki, dlatego też powszechnie uważano, że jedynie śmierć jednego ze współmałżonków może przerwać funkcjonowanie związku.

Jest zatem całkowitym i nierozerwalnym połączeniem się dwojga ludzi, aż do śmierci jednego ze współmałżonków, pociągającym ze sobą „wspólność wszystkich dóbr, czyli całkowite oddanie się sobie dla ziszczenia celów małżeństwa”

Ponadto związek małżeński jest sakramentem, w którym małżonkowie mogą należycie spełniać przyjęte na siebie obowiązki.

Małżeństwo jest więc formalnością określoną przez prawo państwowe lub kościelne.



Małżeństwo rozumiane jest jako związek kobiety i mężczyzny i jest podstawą rodziny.

„Najściślej kojarzy ludzi na tej ziemi węzeł małżeński, bo każda wieś, każde miasto, każdy nawet naród składa się z familij, których podstawą i spójnią jest małżeństwo.

Ustawicielem tak ważnego związku jest sam Stwórca Najwyższy

(…)” Małżeństwo zawierane jest za obopólną zgodą, według określonych zwyczajów i obrzędów tworząc duchowo i cieleśnie wspólnotę życia i miłości.

Jego zasadniczym celem jest prokreacja, rodzenie i wychowywanie dzieci, dlatego też ludność taktuje je jako swoją biologiczna kontynuacje.

Dodatkowo dla nowożeńców równie ważny był rozwój potrzeb gospodarczych.

Znaczenie miało też postrzeganie małżeństwa jako związku duchowego prowadzącego do zbawienia.

Małżeństwa przez sam fakt ich zawierania nie wprowadzają bezpośrednio zmian w ruchu naturalnym ludności, jednak w zasadniczy sposób wywierają wpływ na liczbę ludności w przyszłości oddziaływając na współczynniki reprodukcji.



Akty ślubów w parafii Płonka zapisywane były w odpowiednich księgach razem dla wszystkich miejscowości w parafii.

Do pracy wykorzystane zostały 4 księgi ślubów z lat 1811-1818, 1818-1826, 1826-1843, 1843-1853.

Księgi metrykalne mają format 22x33 cm, grube tekturowe oprawy podpisane w języku rosyjskim.

Ich stan można określić jako dobry.

W okresie objętym badaniem tj. w latach 1811-1850 księgi prowadziło kilka osób.

Pisano według schematu wymaganego przez prawo kościelne.

Pismo zapisu jest na ogół staranne, a w każdym z aktów eksponowane jest imię i nazwisko nupturientów.

W zapisie aktu ślubu podawano datę, imiona i nazwiska nowożeńców, ich wiek i stan cywilny, pochodzenie społeczne, miejsce zamieszkania, imiona i nazwiska rodziców oraz imiona i nazwiska, wiek i pochodzenie społeczne świadków.

Analiza rocznych liczb ślubów stanowi najczęściej pierwszy etap dociekań nad związkami małżeńskimi zawartymi  w parafii.

Wpływ na roczne zapisy liczby ślubów ma liczba ludności, poziom jej życia, stopień rozwoju gospodarczego, klęski elementarne, wojny oraz migracje.

Krzywa małżeństw od roku 1811 przedstawia stały wzrost liczby ślubów.

Największą liczbę małżeństw, która wynosi 284, zawarto w latach 1831-1840.

Po tym czasie, w ostatnim z badanych okresów, następuje niewielki spadek zawierania związków małżeńskich.

Średnia liczba ślubów w okresie 1811-1850 wynosiła 23 małżeństwa rocznie.



Liczba zawartych małżeństw na 1000 mieszkańców najwyższa była w latach 1831-1845.

W początkowych latach XIX wieku współczynnik ten był niższy.

Średnio powinien on wynosić ok. 10‰ co wskazuje, że w parafii Płonka nie było szczególnych odstępstw od tej normy.




Sezonowość ruchu naturalnego ludności najczęściej obrazuje jakoś cykliczność przemian demograficznych zachodzących w badanej społeczności.

Dzięki temu dowiadujemy się o panującej  w niej obyczajowości, która najczęściej uwarunkowana jest czynnikami religijnymi i ekonomicznymi.


Zawieranie związków małżeńskich tylko w określonych porach roku było powszechne.

Zjawisko to występowało niezależnie od charakteru zbiorowości (wiejska, miejska) i obszaru.

W przeszłości  powszechne było zawieranie małżeństw w określonych porach roku.

Na podstawie badań przeprowadzonych przez J. Gawrysiakową i S. Borowskiego, zauważalne  jest wyraźne zmniejszenie się liczby zawieranych małżeństw, szczególnie w okręgach rolniczych, w okresach letnich i jesiennych prac polowych z koncentracją w miesiącach jesienno-zimowych.

W parafii Płonka sezonowość ślubów kształtuje się podobnie jak w innych przebadanych parafach.


W pierwszej kolejności czynnikiem, który decydował o terminie zawierania małżeństw był kalendarz liturgiczny i związane z nim prawo kościelne.

Na układ sezonowości małżeństw wpływ miały niewątpliwie przepisy kościele, które zabraniały urządzania wesel w okresie Wielkiego Postu (marzec i kwiecień) i Adwentu (grudzień).

Przepisów kościelnych ściśle przestrzegano.

Z reguły te miesiące odznaczały się małą liczbą związków małżeńskich.



Najbardziej popularnym miesiącem wśród nowożeńców był luty.

Ponadto dużym procentem ślubów charakteryzują się październik i listopad (okres przed Adwentem) oraz styczeń (okres po Adwencie).

Jeżeli śluby wypadały w kwietniu najprawdopodobniej miało to miejsce w okresie Świąt Wielkanocnych lub tuż po nich.

Sezonowość ślubów zależna też była od prac gospodarczych.

Minimalne liczby ślubów w miesiącach letnich spowodowane były przeważnie pracami polowymi.

Mogły być również związane z trudnościami finansowymi czyli tzw. przednówkiem.

W ciągu 40 badanych lat w grudniu zanotowano 1 ślub w okresie świątecznym. 


Śluby jesienno-zimowe (październik-marzec) stanowiły aż 77% wszystkich zawieranych małżeństw.

Po okresie wiosenno-letnim (kwiecień-wrzesień) dysponowano nie tylko większymi środkami materialnymi, ale przede wszystkim zebrane plony pozwalały na wyprawienie tradycyjnego wesela.



Sezonowość tygodniowa jest tematem słabiej zbadanym.  

W parafii Płonka zwyczajowym dniem zaślubin była niedziela.

Zwyczaj ten nie ulegał zmianie na przestrzeni lat, przeciwnie umacniał się.

W niedziele 82,6% par zawarło związek małżeński.

Duża ilość obrzędów przypadająca na niedziele dowodzi, że ludność nie stosowała zasady niebrania ślubów w niedziele by nie zakłócać tym mszy świętej.


Jedynie jedną piątą ślubów w parafii Płonka stanowiły te zawarte w pozostałe dni tygodnia.

Największą popularnością oprócz niedzieli cieszyły się poniedziałek i sobota.

W te dni tygodnia na 901 zawartych ślubów w latach 1811-1850  w związek małżeński wstąpiło 50 par.

Mniejsza liczba ślubów w sobotę spowodowana był tym iż wesele zaczynające się w ten dzień zmuszałoby weselnych biesiadników do powściągliwej zabawy, by mogli oni godnie uczestniczyć w niedzielnej mszy świętej.

Najmniej ślubów zawierano w czwartki i piątki.  

Piątek był dniem upamiętniającym dzień Męki Pańskiej, w którym ogólnie przestrzegano postu.

Postny piątek blokował też zwyczaj wielodniowych wesel.

Stąd niewielka liczba ślubów również w czwartek.

W tych dniach tygodnia wartości procentowe nie przekroczyły.


cdn.






















Ewangelia na dziś



Wtorek 2018-12-11, 2. tydz. Adwentu

Mt 18,12-14

Jezus powiedział do swoich uczniów: „Jak wam się zdaje? Jeśli kto posiada sto owiec i zabłąka się jedna z nich: czy nie zostawi dziewięćdziesięciu dziewięciu na górach i nie pójdzie szukać tej, która się zabłąkała? A jeśli mu się uda ją odnaleźć, zaprawdę powiadam wam: cieszy się nią bardziej niż dziewięćdziesięciu dziewięciu tymi, które się nie zabłąkały. Tak też nie jest wolą Ojca waszego, który jest w niebie, żeby zginęło jedno z tych małych”.